Concentratiekamp Vught

Een Canadees soldaat staat tussen twee rijen prikkeldraad. Foto NIOD - 26 september 1944
Vught kreeg een slechte naam vanwege de wrede behandeling die gevangenen daar moesten ondergaan

De officiele naam voor Vught was Konzentrationslager-KL Herzogenbosch - concentratiekamp 'sHertogenbosch. De eerste gevangenen kwamen op 13 januari 1943 uit kamp Amersfoort aan. In Amersfoort waren deze gevangenen op onmenselijke manier mishandeld. Hun lichamelijke conditie maakte dat zonder meer duidelijk. Wat hun echter te wachten stond was een nog vreselijker lot. Drie dagen later kwamen de eerste Joodse gevangenen aan. Het ging hier om textiel arbeiders en mensen die in de diamant industrie werkten. vlnr: Karl Chmielewski - Adam Grünewald - Hans Hüttig        Als eerste commandant werd SS-Untersturmführer SS-2de Lt. Karl Chmielewski aangesteld. Deze wrede SS officier had zijn sporen reeds verdiend toen hij in het concentratiekamp Gusen diende. Gusen was een buitenkamp van Mauthausen. Mauthausen, gelegen in Oostenrijk, was een van de meer beruchte kampen binnen het nazi systeem. Chmielewski stond bekend om de vele gruwelijkheden die hij gepleegd had terwijl hij in Gusen was. In oktober 1943 werd hij beschuldigd van diefstal waarna hij vervangen werd door SS-Hauptsturmführer - SS-Kapitein Adam Grünewald. Hij was verantwoordelijk voor het beruchte bunkerdrama waarbij 10 vrouwen het leven verloren. Na deze gebeurtenis op 15 en 16 januari moesten Grünewald en zijn adjudant Wicklein voor het SS- und Polizeigericht in Velp verschijnen waar beide mannen schuldig werden bevonden. Door Himmler's toedoen werd Grünewald overgeplaatst naar de SS-Panzer-Division Totenkopf, inplaats van een straf uit te zitten. De derde commandant, SS-Untersturmführer - SS-2de Lt. Hans Hüttig, die in Buchenwald ervaring had opgedaan en daar door berucht was geworden, heeft de liquidatie van het kamp overleefd. Hij was verantwoordelijk voor minstens 329 moorden, slachtoffers die tussen juli en september 1944 dood geschoten werden. Deze moorden vonden plaats kort voor de bevrijding van het kamp door de geallieerden. vlnr: Aankomst van de eerste gevangenen uit Amersfoort in 1943 - twee foto's van de aankomst van Joden op het station van Vught        Vught was verdeeld in twee kampen. Het eerste gedeelte, JDL - Judendurchgangslager - Transitokamp voor Joden, was ingericht om Joodse gevangenen op te vangen die voor deportatie naar Polen bestemd waren. Voor het merendeel vonden deze deportaties plaats in twee stappen, namelijk eerst van Vught naar Westerbork en van daar door naar 'het Oosten,' Auschwitz/Birkenau, of naar Sobibor. Ongeveer 12,000 Joden, waarvan 2,000 kinderen jonger dan 12 jaar, werden afgevoerd via Westerbork naar de vernietigingskampen in Polen. Twee transporten echter verlieten Vught regelrecht naar het Oosten. Zij die van Vught eerst met de trein naar Westerbork vervoerd werden, voelden dat niet zo zeer als een straf aan omdat ze niet wisten dat ze doorgestuurd zouden worden. Vught was een zwaar kamp. Daar werd veel door de slachtoffers geleden. Westerbork was voor velen een uitkomst. Misschien zouden ze familie, waar ze van gescheiden waren geweest, in Westerbork terugzien. Velen dachten dan ook, dat als ze eenmaal in Westerbork zaten, hun einddoel bereikt was. Ze realiseerden zich niet dat Westerbork slechts een tijdelijk verblijf was, het voorportaal van wat uiteindelijk de vernietigingskampen Birkenau en Sobibor bleken te zijn.        Het tweede kamp in Vught deed dienst als Schutzhaftlager - Een preventief hechtenis kamp, een plaats waar men iemand op kon sluiten zonder veroordeeld te zijn door een rechter. Hier werden Nederlandse en Belgische politieke gevangenen vast gezet. In tegenstelling tot Westerbork en Ommen, werd dit kamp uitsluitend bewaakt door SSers. Voldoende voedsel was er niet. Het bestond voornamelijk uit warm water met daarin wat wortels of zuurkool. De gevangenen werden door de SS getreiterd, vaak met onbeschrijflijke wreedheid behandeld waarbij verscheidene gevangenen werden doodgeslagen. Een geliefde methode van de SS was het gebruik van een knuppel die met prikkeldraad omwikkeld was. Enkele SSers gebruikten honden die speciaal afgericht waren om mensen op bevel aan te vallen en daarbij afschuwelijke wonden veroorzaakten, vooral rond het geslachtsdeel. Honderden Nederlanders en Belgen werden door een vuurpeloton, nabij de plaats De Ijzeren Man, om het leven gebracht. Deze plaats lag ongeveer 1 km buiten de omheining van het kamp. Gevangenen moesten zes and een halve dag per week hard werken, onder onmenselijke omstandigheden.        Vught werd uitgebreid. Aan het kamp werden twee afdelingen toegevoegd, in mei en in augustus 1943 respectievelijk. In mei 1943 werd het Frauenkonzentrationslager, FKL - vrouwen concentratiekamp toegevoegd en in augustus kwam het Polizeiliches Durchgangslager, PDL - Politie- en transitokamp er bij. Het tweede kampement was bestemd voor gijzelaars. Een aantal gevangenen uit het PDL kwamen voor het vuurpeloton als vergelding voor sabotage, verricht door leden van de ondergrondse.

Ook Vught had een galg en een crematorium. 747 gevangenen, voornamelijk Joden, kwamen in Vught om gedurende 1943 en 1944. In september 1943 werd deze galg gebruikt om 20 Belgen ter dood te brengen. Verscheidene gevangenentransporten vertrokken uit Vught naar kampen in Duitsland en Polen. De meeste Joden transporten reden via Westerbork. Het meest berucht was het zogenaamde kindertransport dat plaats vond op 5 juni 1943. Het einddoel van deze reis was het vernietigingscentrum Sobibor. Het transport bestond, o.a., uit 1,266 kinderen jonger dan 16. Het aantal executies nam in de maanden kort voor het eind van de oorlog dramatisch toe. Alleen al op 4 en 5 september werden er 117 gevangenen doodgeschoten op de fusilladeplaats. Er heerste grote spanning en onzekerheid in het kamp. Alle gevangenen vroegen zich af wat er met hen ging gebeuren. Zeker toen het bericht de ronde deed dat een goederentrein in de omgeving van het kamp was gesignaleerd.

Begin september 1944 leek het alsof de oorlog bijna voorbij was. Onder druk van de geallieerde opmars wilden de SS’ers, die zich in het concentratiekamp Vught schuldig gemaakt hadden aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid, de nadering van de geallieerde troepen niet langer afwachten. Het kamp werd in aller ijl door hen ontruimd. Verscheidene gevangenen en gijzelaars werden vrij gelaten. Sommigen ter plaatse, anderen werden eerst naar Amersfoort afgevoerd waarna ze alsnog op 19 september werden vrijgelaten. Na het laatste Jodentransport, dat plaats vond op 2 juni 1944, werden de overige 2221 mannelijke gevangenen op 5 september 1944 naar Sachsenhausen gedeporteerd. Ongeveer 600 vrouwelijke gevangenen werden de volgende dag eveneens naar Duitsland afgevoerd, tezamen met de resterende 600 mannelijke gevangenen. De vrouwelijke gevangenen kwamen in Ravensbrück terecht.        Onder operatie "Market Garden" behoorde ook de bevrijding van het Brabantse gebied, waaronder Vught. De naam voor deze operatie was ‘Operation Pheasant’. Winanda de Vroe beschrijft in het boekje "Kamp Vught, de laatste maanden - 6 juni - 26 oktober" hoe het ontruimde kamp door de geallieerden aangetroffen werd.        Op bladzijde 32 schrijft mevr. de Vroe, "In de late avond van 26 oktober, stonden al wel de doorgebroken Engelsen bij de poort van het verlaten concentratiekamp Vught. Met zijn grimmige wachttorens, prikkeldraadomheining en vooral de aanblik van het crematorium en de galg, maakte het op de bevrijders een onheilspellende en afschrikwekkende indruk. Concentratiekamp Vught was "bevrijd", maar er waren weinig mensen die hier direkt blij mee konden zijn. De bevrijders werden opgewacht door de sinds 22 september op het kampterrein geposteerde bewaking van een groep Vughtenaren, onder leiding van zuster Hulsman, die zich presenteerde als vertegenwoordiger van het Rode Kruis, en Jan van de Mortel (zie het boek "Vught uit de Tweede Wereldoorlog"). Op 14 september 1944 hield Konzentrationslager Herzogenbusch officieel op met bestaan.        Het Nationale Monument Konzentrationslager Hertogenbusch - concentratiekamp Vught werd geopend op 18 april 1990 op de exacte plaats waar het voormalig kamp Vught eenmaal lag. Het museum kan gratis bezocht worden van: dinsdag tot en met vrijdag van 10:00 's morgens tot 5:00 's avonds Tijdens weekeinden en vakantiedagen van 12:00 's middags tot 5:00 's avonds Graag via email de Site vermelden waarover u een vraag, opmerking, verbetering of een eventuele bijdrage wilt plaatsen. U kunt zich richten tot zowel de schrijver Hans Vanderwerff als de Webmaster Sion Soeters Verantwoording: Nederlandse vertaling bewerkt door: Gerrit de Jong Het laatst gewijzigd op 13 december 2007 Van de volgende Bronnen werd gebruik gemaakt