b'Shem

Strafkamp Ommen, 1941-1945

Entrance gate A at Ommen
Ingangspoort A: het concentratie kamp bij Ommen
foto verantwoording: het Gemeentearchief Ommen

       Bereitsschaftführer Werner Schwier, het hoofd van Referat Internationale Organisationen kreeg in het najaar van 1940 de opdracht om nazi vijandige organisaties te liquideren. Zo werd als eerste slachtoffer de Orde van Vrijmetselaren opgeheven. Vervolgens werden ook organisaties zoals de Rotary, de Odd Fellows, de Rozenkruizers, de Esperantistenvereniging, spiritisten, pacifisten en theosofen opgeheven. Ook een kamp in de omgeving van Ommen, bekend als het Sterkamp, ontkwam niet aan greep van het Referat, want voor het uitbreken van de oorlog was het kamp in gebruik geweest door volgelingen van de kult leider Jiddu Krishnamurti. De laatste bijeenkomst van deze sekte werd gehouden in de maand augustus van het jaar 1939. Sterkamp kon niet aan opheffing ontkomen maar Schwier gaf opdracht om het kamp niet te liquideren. Hij nam het kamp volledig en compleet in bezit. Het was in eerste instantie niet duidelijk wat zijn voornemen was. Doch een kamp, volledig met huisjes, barakken, keukens, en opbergplaatsen in het midden van een bosrijke omgeving, heel dicht bij de Duitse grens, zou zich uitstekend gaan lenen voor welk doel dan ook.

       Nadat Schwier de Nederlandse collaborateur Karel Lodewijk Diepgrond benaderd had en hem vervolgens de aanstelling van Lagerführer - kamp commandant had aangeboden, kon met de constructie van het kamp op 13 juni 1941 begonnen worden. Diepgrond had zijn sporen als medewerker van de nazi's reeds verdiend toen hij als vertaler bij de SD - Sicherheitsdienst in Amsterdam in dienst was. Schwier en Diepgrond hadden elkaar daar ontmoet. Het aanbod werd door Diepgrond aangenomen. Zij eerste taak was om potentiële kampbewakers te interviewen waarvan 48 kandidaten in dienst aangenomen werden. Diepgrond kwam, volgens een zakendagboek dat hij religieus bijhield, op 13 juni in Ommen aan samen met de nieuwe bewakers.

       Diepgrond zowel als Schwier hadden de bewakers bezworen dat het karakter van het kamp uit- sluitend Nederlands zou blijven. Tot in welke mate zou binnen korte tijd blijken. Schwier veranderde de naam van het kamp in Arbeitseinsatzlager Erica - Werkverschaffingskamp Erika. Alle rapporten werden in de Duitse taal geschreven en orders werden ook in het Duits gegeven. De bewakers werden als KK - Kontrolle Kommando - Toezicht Commando aangesproken. De kampleiding zowel als de bewakers kregen Duitse rangen toegewezen. Diepgrond, met de hoogste rang, werd Lagerführer.

       De eerste gevangenen kwamen op 19 juni 1942 aan, maar het kamp werd pas op 22 juni officieel geopend. Als eersten arriveerden voornamelijk zwarthandelaars en gepakte onderduikers die geweigerd hadden om zich te melden voor werk in Duitsland als dwangarbeiders. Ze werden in kamp Ommen genadeloos door de KK ontvangen. De gevangenen kwamen met de trein op het station van Ommen aan, onder toezicht van Nederlandse politie agenten. Vanaf het station moesten ze ongeveer 3 KM marcheren om de ingang van het kamp te bereiken. Daar stonden de KK hen op te wachten. Zij namen het toezicht onmiddellijk over van de begeleidende marechaussee. Na hun vertrek, en soms terwijl de marechaussee nog aanwezig was, begon de ellende. De gevangenen werden op wrede manier onthaald. Een soort ontgroening om de juist aangekomenen te laten weten dat ze in kamp Ommen waren beland. Er werd geschreeuwd, gevloekt, en de gevangenen werden op genadeloze manier met gummistokken afgeranseld.

The notorious guard Bikker Prisoners returning from work detail. Photo courtesy Gemeentearchief Ommen
Links: de beruchte Nederlandse SS bewaker Bikker. Rechts: Gevangenen keren terug van werk buiten het kamp

       Na de inwijding werden de gevangenen ingedeeld in werkgroepen. Zestig mannen sliepen in een barak. In plaats van bedden werden hangmatten aangewezen, drie-hoog nog wel. Er was onvoldoende beddengoed en kleding. Ook het voedsel was niet toereikend. Het werk moest in hoog tempo uitgevoerd worden. Elke veronderstelde overtreding werd streng bestraft. Elke bewaker had zo zijn eigen manier waarop het leven van de ongelukkige gevangenen moeilijk gemaakt werd. Het was niet ongewoon dat gevangenen gemarteld werden. Een van de meest beruchte KK mannen was Herbertus Bikker die helaas na de oorlog, door naar Duitsland uit te wijken, de dans wist te ontspringen omdat hij de Duitse nationaliteit had aangenomen. Alhoewel kamp Ommen oorspronkelijk was opgezet om onderduikers en zwarthandelaren te 'rehabiliteren,' werden verscheidene Joden en gevangen genomen ondergrondse strijders ook in Ommen ondergebracht waar ze blootgesteld werden aan het brute gezag van de KK.

Commandant Werner Schwier The three in charge in camp Ommen Lagerführer Karel Lodewijk Diepgrond
Links: Werner Schwier - Midden: J. Driehuis, J. de Jong and K.L. Diepgrond - Rechts: Karel L. Diepgrond
Foto verantwoording Gemeentearchief Ommen

       Werner Schwier werd na de oorlog gearresteerd. Hij werd doorgestuurd naar een interneringskamp in de nabijheid van Brussel. Hij wist uit dit interneringskamp te ontsnappen en vervolgens naar Duitsland te vluchten. Hij heeft nooit in Nederland terechtgestaan. Karel L. Diepgrond werd to 20 jaar gevangenisstraf veroordeeld op 13 mei 1949. Hij werd vervroegd vrijgelaten in 1957 na slechts 8 jaren van zijn vonnis te hebben uitgezeten. Zijn rechter hand, Hauptzugführer J. de Jong, werd doodgeschoten in 1945 slechts enkele weken na zijn ontsnapping uit Westerbork waar hij sinds het einde van oorlog was opgesloten. KK officier J. Driehuis, de derde man van het onheilige drietal dat de leiding had in kamp Ommen ontving de doodstraf op 3 juni 1945 voor zijn wreed optreden tegenover de gevangenen. Die straf werd uitgevoerd in 1947.

Graag via email de Site vermelden waarover u een vraag, opmerking,
verbetering of een eventuele bijdrage wilt plaatsen. U kunt zich richten
tot zowel de schrijver Hans Vanderwerff als de Webmaster Sion Soeters
Verantwoording: Nederlandse vertaling bewerkt door: Gerrit de Jong

Het laatst gewijzigd op 12 december 2007


Van de volgende Bronnen werd gebruikt gemaakt

Back arrow button