Voor 1940 waren er in Nederland ongeveer 50 werkkampen in gebruik bij de Heidemaatschappij om werkloze Nederlandse mannen in de leeftijd van 18 tot 65 van werk te voorzien. Het werd beschouwd als een soort werkloosheidsvoorziening. De arbeiders werkten aan grond ontginning waarvoor een bepaald bedrag uitgekeerd werd. Het werk was zwaar, maar het betaalde een loon ook al was het niet veel. Werkloosheidsuitkering was onbekend voor de oorlog. Aangezien vooral de drie noordelijke provincies voor dit soort werk geschikt geacht werden is het begrijpelijk dat de meeste werkkampen dan ook daar te vinden waren. In 1942 werden deze kampen door de nazi's omgetoverd van tehuizen voor werklozen tot jodenkampen. De bedoeling was niet zo zeer om de joodse mannen aan werk te helpen. Ogenschijnlijk deden ze dat ook maar dan tegen sterk gereduceerde prijs. De bedoeling, zo bleek later, was om de mannen te scheiden van hun families. Het zou, zo bleek later, de eerste stap zijn op weg naar de uitroeiing van het joodse volk in Nederland.

       In de 40e uitgave van Het Joodsche Weekblad van 9 januari 1942 maakten de voorzitters van de Joodse Raad voor Amsterdam, de heren Asscher en Cohen het volgende bekend:

Werkverruiming voor Joden

       De autoriteiten hebben be- sloten, dat naast de andere kampen voor werkverruiming, speciale kampen voor werklooze Joden in Nederland zullen word- en ingericht. Deze kampen staan onder de Nederlandschen Rijks- dienst voor de Werkverruiming: er zullen dezelfde arbeidsvoor- waarden worden toegepast als in de andere kampen (behalve dat het loon iets lager zal wezen) en zij zullen onder dezelfde leiding staan. Hun, die na geneeskundig onderzoek voor arbeid in een de- zer kampen worden opgeroepen, wordt in hun welbegrepen eigen- belang dringend aangeraden aan dezen oproep gevolg te geven.

De voorzitters van de Joodschen Raad voor Amsterdam.
              A. ASSCHER.
              Prof. dr. D. COHEN.

The Joodsche Raad van Amsterdam
foto erkenning: NIOD
v.l.n.r.: M. de Vries, J. Brandon,
A. Asscher, D. Cohen en A. v.d. Laan.

       De Joodse Raad van Amsterdam gaf de order (zie links) door in opdracht van de Duitse Overheid: In plaats van autoriteiten moet het woord nazi's gelezen worden. Met het woord werkverruiming word het verwijderen van Joodse mannen uit hun gezinnen bedoeld. De opmerking iets lagere loon was toegevoegd in opdracht van de nazi's autoriteiten en moest door de Joodse Raad doorgegeven worden. Het idee dat Joden hetzelfde zouden kunnen verdienen als niet-Joden werd blijkbaar niet getolereerd.

       Niek van der Oord, schrijver van het boek "JODENKAMPEN, zegt: "Het idee om joden in werkkampen te isoleren was niet nieuw. In Duitsland waren al jaren speciale werkkampen voor joden. De bezetter zag diverse voordelen in het afzonderen van de joodse mannen. Juist deze groep zou logisch gesproken het meest verzet kunnen bieden als de deportaties naar het doorvoerkamp Westerbork en de vernietigingskampen in Polen en in Duitsland eenmaal op gang kwamen. Door de mannen naar de werkkampen te sturen bleven de vrouwen, de kinderen, de zieken en bejaarden over. Zij vormden een gemakkelijke prooi."

       In het voorwoord bij zijn boek gebruikt van der Oord de juiste woorden. In plaats van werkkampen schrijft hij heel terecht: "Verbanningsoorden waren het. Balderhaar, Blesdijke, Diever, Elsloo, Fochteloo, Geesbrug, Kremboong, Mantinga, (Ed.: hier moet ook Molengoot genoemd worden. Werkkamp Molengoot kreeg gestalte na het vinden in 1997 van een stapel brieven die Flip Slier naar zijn ouders geschreven had terwijl hij in Molengoot zat) Rouveen, Sellingerbeets, Vledder. Wie had er ooit van gehoord? Streken of gehuchten ergens op het dunbevolkte platteland van provincies als Groningen, Friesland, Drenthe of Overijsel. Ideale oorden voor de nazi's om daar in 1942 bijna alle joodse mannen in de leeftijd van 18 tot 65 jaar bijeen te drijven." Over het algemeen werden deze werkkampen niet langer dan 9 maanden gebruikt. Op 2 oktober 1942 werden ze tegelijk leeggehaald. Daarna begonnen de schrik aanjagende razzia's waarbij geleidelijk aan de rest van de joodse bevolking overgebracht werd naar kamp Westerbork.

       Voor Joden die vanuit Duitsland naar Nederland waren ontkomen werden eveneens kampen en tehuizen ingericht. In totaal werden 25 vluchtelingen kampen in gebruik genomen gedurende de jaren 1933 tot 1939. Na 9 oktober 1942 werd voornamelijk Westerbork als vluchtelingenkamp gebruikt.