In de volksmond worden Sinti en Roma vaak zigeuners genoemd. Net als Joden werden ook deze mensen door de nazi's als inferieur beschouwd. In 1940 waren ruim 400 Sinti en 3 Roma gezinnen in Nederland woonachtig. Ze trokken in woonwagens rond en als ze ergens een vaste plaats aandeden was het meestal een woonwagenkamp waar Nederlanders in woonwagens woonden. Nederland telde in totaal ongeveer 11,000 woonwagenbewoners, inclusief zigeuners.

Drie foto's van Sinti jeugd aan het spelen in een woonwagenkamp gedurende de oorlogsjaren.
Verantwoording van de illustraties: Het archief van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork

       Op 16 mei 1944 arresteerden de nazi's 587 woonwagenbewoners waarvan 245 als Sinti werden geïdentificeerd. Aanvankelijk werden ze naar het kamp Westerbork gezonden, en slechts drie dagen later alle 245 met de eerstvolgende deportatietrein naar Auschwitz II, beter bekend als Birkenau overgebracht waar ze deel uitmaakten van Hitler's "Eindoplossing." Slecht 30 Sinti overleefden de hel van Birkenau. Het is een aanklacht tegen de vrije wereld dat er zo weinig bekend is van de netelige positie die de Europese Sinti en Roma innamen gedurende de nazi overheersing. Vaak wordt hun noodlot aangeduid als de O Parrojmos - the Holocaust of liever, de Vergeten Holocaust. Ik zou hun onrecht aangedaan hebben als ik verzuimd had om het droevige verhaal van de Sinti bevolking van Nederland aan dit rapport toe te voegen. Diverse lijsten met cijfers geven weer dat het totaal door het nazi regiem vermoorde zigeuners in Europa tussen de 200,000 en 500,000 ligt. Er zijn twee redenen waarom er zo'n groot verschil ligt tussen deze aantallen. In de eerste plaats, veel zigeuners werden bij aankomst in Birkenau niet geregistreerd. In de tweede plaats, velen werden gedood of kwamen gedurende de reis om het leven. Hun graven bleven ongemarkeerd.

       Settela Steinbach - het is goed mogelijk dat haar Sinti naam Blieta Steinbach was - was een van de 245 Nederlandse Sinti die in Auschwitz/Birkenau aankwamen. Binnen drie weken na aankomst werd Settela met 214 mede-zigeuners uit Nederland omgebracht in een van de vijf gaskamers van Birkenau. Hoogstwaarschijnlijk kwam ze in de nacht van 31 juli of 1 augustus 1944 om, de datum waarop het Zigeunerlager - zigeunerkamp geliquideerd werd. Settela en de andere Sinti brachten slechts drie dagen door in Westerbork voordat ze naar Birkenau gedeporteerd werden. De laatste foto van Settela, die wereld beroemdheid verkreeg, werd op 19 mei genomen door de bekende Joodse fotograaf en filmer van Westerbork, Rudolf Werner Breslauer. Hij nam deze foto in opdracht van SS-commandant Gemmeker, ogenblikken voordat de deur van de goederenwagon waarin ze zich met haar familie en andere leden van de Sinti gemeenschap bevond, werd dicht gegrendeld.

Aad Wagenaar

De geschiedenis van de Holocaust heeft een aantal gezichten. Een ervan is dat van Anne Frank. Haar dagboek is tot een van de meest gelezen boeken van deze eeuw gaan be- horen. Een ander jong meisje was tot nu toe naamloos. Het is het gezicht van een meisje van een jaar of tien. Op haar hoofd droeg ze een wit hoofddoekje. Ze werd gefilmd, nieuwsgierig voor zich uit starend, terwijl zij vanuit de deuropening van haar goederenwagon naar buiten kijkt, recht in de lens van de camera. Eind bestemming van de reis was: Auschwitz/Birkenau.

       Zoals zo vele anderen had ook Aad Wagenaar, de journalist, de foto van het jonge meisje in de deuropening van de goederenwagon vele malen gezien. Het meisje werd vereenzelvigd met de Holocaust. Haar foto wordt op menige aan de Holocaust verwante Website vertoond en men verwijst naar haar als een jong Nederlands Joods meisje. Haar anonimiteit maakte Wagenaar nieuwsgierig naar wie zij wel kon zijn. Bijna iedereen had het verhaal gehoord van Anne Frank, maar het droevige gezicht van dit meisje bleef naamloos.

       Tot december 1992. Dat was de dag dat Aad Wagenaar de beslissing nam om uit te vinden wie dat meisje was. Hij werd daarbij aangespoord door het verlangen om het meisje haar naam terug te geven. Zijn zoektocht vergde meer dan een jaar van zijn tijd. Veel tegenvallers moesten overwonnen en hin- dernissen uit de weg geruimd worden voordat Wagenaar een Sinti vrouw zou ontmoeten die met het meisje in de goederenwagon opgesloten gezeten had, en die de verschrikking van Birkenau overleefd had. Deze vrouw had de zeer ongerieflijke goederenwagon met het anonieme meisje en haar familie gedeeld. Wagenaar deelt zijn wonderbaarlijke en roerende verhaal mee in het boek dat hier links staat afgebeeld. Het boek is in het Nederlands zowel als ook in het Engels verkrijgbaar. Voor verdere informatie over Settela in het bijzonder maar ook over het lot van de 245 Sinti die naar Birkenau gedeporteerd werden raad ik u aan om dit rijk gedocumenteerde, uitstekend geschreven boek, dat de naam draagt van het meisje in de deuropening van de goederenwagon, "Settela," geschreven door Aad Wagenaar te lezen. Dit boek werd uitgegeven door "de Arbeiderspers, Singel 262 te Amsterdam." ISBN nummer is 90-295-5612-9. De Engelse versie is uitgegeven door Five Leaves Publications, P.O. Box 81, Nottingham, NG5 4ER in Engeland.
ISBN nummer is 09-0712-3708.